Bir KOBİ sahibi 50.000 dolarlık bir iş zekası (BI) yazılımı satın aldı. Dashboardlar kuruldu, veriler aktarıldı, eğitimler verildi. 6 ay sonra ne oldu? Yönetim toplantısında herkes hala Excel’den çıktı alıp kağıttan okudu. Dashboard’a bakan olmadı.
Sorun yazılımda değildi. Sorun, o yazılımın çıktısını okuyacak insanın olmamasıydı.
Veri okuryazarlığı, kod yazmak değil. Veri bilimci olmak da değil. Bir grafiğe bakıp “burada ne anormal?” diye sorabilmek. Bir tablodaki trendi fark edip “neden böyle?” diye araştırabilmek. Bir korelasyonu gördüğünde “bu nedensellik mi yoksa tesadüf mü?” diye düşünebilmek.
Gartner’ın 2025 raporuna göre, veri okuryazarlığı dünya genelinde en çok talep edilen iş becerisi listesinde ikinci sıraya yükseldi. Birinci sırada ne var? İletişim becerisi. Kodlama ancak yedinci sırada.
Yani dünya, daha fazla programcı değil, daha fazla veri okuyabilen yönetici arıyor.
Türkiye bu yarışta geride. TEPAV’ın 2024 araştırmasına göre, Türk şirketlerinin yüzde 61’i veri topluyor ama yalnızca yüzde 19’u bu veriyi karar süreçlerinde aktif kullanıyor. Geri kalan yüzde 42 toplamış ama okumamış.
Bu boşluğun maliyeti somut. Veri kullanmadan alınan bir pazar genişleme kararı, kullanılarak alınan karardan ortalama yüzde 23 daha riskli (McKinsey, 2024). Veri okuryazarı yöneticilerin bulunduğu şirketlerde çalışan başına verimlilik yüzde 12 daha yüksek (Harvard Business Review, 2025).
AI çağında bu açık daha da tehlikeli hale geliyor. Yapay zeka araçları veri üretiyor, veri analiz ediyor, veri görselleştiriyor. Ama çıktıyı yorumlayacak, “bu mantıklı mı?” diye sorgulayacak, kararı verecek kişi hala insan. O insan veri okuryazarı değilse, AI aracı bir kutuya güzel ambalaj koymaktan öteye gitmez.
Çözüm nerede başlıyor?
Veri bilimci istihdam etmekle değil. Mevcut ekibin temel veri becerilerini geliştirmekle. Satış müdürünün pivot tablo yapabilmesiyle. Pazarlama yöneticisinin A/B test sonucunu yorumlayabilmesiyle. CEO’nun dashboard’a bakıp doğru soruyu sorabilmesiyle.
Google, Amazon ve Microsoft’un iç eğitim programlarının ortak noktası ne? Hepsinde veri okuryazarlığı, yazılım mühendisliğinden önce geliyor. Çünkü veri okuyamayan mühendis bile yanlış ürün üretir.
Türkiye’deki girişimciler ve KOBİ sahipleri için mesaj net: AI aracı satın almadan önce, o aracın çıktısını okuyabilecek insanların olup olmadığını kontrol et.
Veri topluyorsun ama okumuyor musun? O zaman veri senin için maliyet, değer değil.
Kaynak: Startup Gazetesi köşe yazarı Ertuğrul Akben
KadınTR kadın haberleri, kadın sağlığı, magazin, moda, güzellik, cilt bakımı, teknoloji, çocuk sağlığı ve tüm Kadınlar ile ilgili haberleri araştıran, derleyen, onları özetleyerek size sunan bir website’sidir.
