İyiliğin de Bir Karanlık Tarafı Olabilir mi? Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” romanı üzerine!
İnsanları iyi ve kötü diye ayırmak kolayımıza geliyor. İyiler bir tarafta, kötüler diğer tarafta. Böyle olunca hayatı anlamak da insanları yargılamak da kolaylaşıyor. Oysa gerçek hayat, bu kadar keskin çizgilerle ilerlemiyor.
İyi olduğunu düşündüğümüz insanlar bazen büyük yanlışlar yapabiliyor. Kötü olarak gördüğümüz birinin beklemediğimiz bir anda gösterdiği merhamet ise bütün düşüncelerimizi değiştirebiliyor.
Peki, insanı gerçekten iyi ya da kötü yapan nedir?
Bu soruyu yeniden düşünmeme neden olan eserlerden biri, Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” adlı romanı oldu.
Öncelikle kitabın ismiyle başlayalım. Çünkü bence yazar, daha ilk iki kelimeyle okuruna küçük bir meydan okumada bulunuyor.
Kötülük yok.
Gerçekten mi?
Dünyanın hâline bakınca buna inanmak pek kolay değil. Savaşlar, adaletsizlikler, şiddet, insanların birbirine karşı giderek azalan tahammülü… Bütün bunların ortasında kötülüğün olmadığını düşünmek neredeyse imkânsız.
Ama ya meseleye yanlış yerden bakıyorsak?
Belki de kötülük, iyilikten tamamen bağımsız bir şey değildir. Belki insanın vicdanını susturduğu, merhametini kaybettiği, karşısındakini anlamaktan vazgeçtiği anlarda ortaya çıkıyordur.
Tayfun Taşkın’ın romanı, işte bu ihtimalin çevresinde şekilleniyor.
Hikâyenin odağında Tayfun ve Filiz var. Tayfun’un görünürde sıradan hayatının ardında sıra dışı bir yetenek bulunuyor. Filiz ise gerçeğin peşinden gitmekten vazgeçmeyen bir karakter olarak anlatının diğer önemli tarafını oluşturuyor.
Romanın çıkış noktalarından biri oldukça ilginç: Başka insanların düşüncelerini duyabilmek.
Bir an için böyle bir güce sahip olduğumuzu düşünelim.
İnsanların bize söyleyemediklerini bilmek, gerçek niyetlerini anlamak, korkularını ve acılarını duyabilmek… Kulağa müthiş geliyor.
Peki, gerçekten öyle mi?
Bir insanın ne düşündüğünü bildiğinizde ona karşı daha anlayışlı mı olursunuz? Yoksa zamanla onun adına karar verme hakkınız olduğunu mu düşünmeye başlarsınız?
İşte yazarın ele aldığı mesele burada sıradan bir fantastik hikâyenin ötesine geçiyor.
Çünkü güç dediğimiz şey yalnızca olağanüstü yeteneklerle ilgili değil. Hepimizin hayatında bir şekilde güç sahibi olduğu alanlar var. Bir yönetici çalışanları üzerinde, bir ebeveyn çocuğu üzerinde, bir insan sevdiği kişi üzerinde etkili olabiliyor.
Ve çoğu zaman en büyük hatalarımızı kötü niyetle değil, karşımızdaki insanın iyiliğini düşündüğümüzü söyleyerek yapıyoruz.
Düşünsenize, hayatımız boyunca kaç kez “Ben senin iyiliğin için söylüyorum” cümlesini duyduk?
Peki, kaç kez gerçekten karşımızdaki kişinin ne istediğini sorduk?
Bana kalırsa “Kötülük Yok”un en önemli tartışması burada yatıyor.
Bir insanı korumakla onun hayatını kontrol etmek arasındaki sınır nerede başlıyor?
Bu sorunun kolay bir cevabı yok. Zaten hayatın kendisi de kolay cevaplardan oluşmuyor.
Bazen sevdiğimiz birinin hata yapacağını biliriz. Bazen yanlış bir yola girdiğini düşünürüz. Bazen müdahale etmek isteriz.
Ama her yanlış kararı engellemek zorunda mıyız? İnsanların kendi hayatlarını yaşama, hatta kendi hatalarını yapma hakkı yok mu?
Üstelik başkaları için doğru olduğunu düşündüğümüz şeyin gerçekten doğru olduğundan ne kadar emin olabiliriz?
Tayfun Taşkın, merhamet, adalet, güç ve özgür irade gibi birbirinden koparılamayacak kavramları aynı hikâyenin içinde tartışmaya açıyor.
Burada özellikle güç meselesine ayrı bir parantez açmak gerekiyor.
Çünkü güç, insanın karakterini sınayan en önemli unsurlardan biri. Bir insanın eline büyük bir yetki geçtiğinde nasıl davranacağını önceden kestirmek kolay değil.
Kimi insan gücü paylaşmayı tercih eder. Kimisi onu başkalarını korumak için kullanır. Kimisi ise zamanla kendi doğrularını herkesin doğrusu hâline getirmeye çalışır.
Üstelik sonuncusunu yapan kişi bile kendisini kötü biri olarak görmeyebilir.
Belki de asıl tehlike tam olarak budur.
İnsanın kendi iyiliğinden hiç şüphe etmemesi.
Bugün etrafımıza baktığımızda bunun örneklerini görmek zor değil. İnsanlar birbirlerini dinlemek yerine ikna etmeye çalışıyor. Anlamak yerine değiştirmek istiyor. Bir fikre katılmayan herkes kolayca yanlış tarafta konumlandırılabiliyor.
Oysa iyi olmak, her zaman haklı olmak anlamına gelmez.
Bazen iyilik, başkasının düşüncesine katılmasak bile o düşünceyi ifade etme hakkına saygı göstermektir.
Bazen yardım edebileceğimiz bir konuda geri çekilmek, karşımızdakinin kendi yolunu bulmasına izin vermektir.
Bazen de bütün imkânlarımızı kullanabilecek durumda olduğumuz hâlde bunu yapmamayı seçmektir.
Taşkın’ın romanında farklı zamanların ve hayatların bir araya gelmesi, bu soruların yalnızca bir karakterin meselesi olmadığını düşündürüyor. İnsanlık, çağlar boyunca gücü, adaleti ve iyiliği tartıştı. Muhtemelen tartışmaya da devam edecek.
Çünkü insan doğasının en karmaşık taraflarından biri şu: Hepimiz kendimizi hikâyenin iyi insanı olarak görmeye eğilimliyiz.
Çok az insan sabah uyandığında bugün kötü biri olmaya karar verir.
Ama günün sonunda verdiğimiz kararların bir başkasının hayatında nasıl izler bıraktığını her zaman göremeyiz.
İşte edebiyatın sevdiğim tarafı da burada ortaya çıkıyor.
Bir roman bize doğrudan ahlak dersi vermek zorunda değil. Bazen yalnızca bir karakterin yaşadığı ikilemi önümüze koyması yeterli. Onun yerine kendimizi düşündüğümüzde, doğru bildiklerimiz biraz sarsılmaya başlıyor.
“Kötülük Yok” da ele aldığı meselelerle bu tür bir sorgulamaya alan açıyor.
Tayfun Taşkın’ın romanını ilgi çekici kılan, insanın sahip olabileceği olağanüstü bir yetenekten çok, o yeteneğin beraberinde getirdiği ahlaki sorumluluklar.
Çünkü asıl mesele bir insanın neler yapabildiği değil, bunları yapmaya hakkı olup olmadığı.
Ve belki daha da önemlisi, o hakkı kendisine kimin verdiği.
Kitabın adı üzerine düşündükçe insanın aklına başka bir ihtimal geliyor.
Belki de kötülük, çoğu zaman sandığımız gibi büyük ve korkutucu bir şey olarak başlamıyor. Küçük bir müdahaleyle, bir başkasının yerine verilen kararla, duyulmayan bir itirazla büyüyor.
Sonra bir bakıyoruz, birini korumaya çalışırken onun özgürlüğünü elinden almışız.
Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” romanı, bütün bu meseleleri kendi hikâyesi üzerinden düşünmek isteyen okurlar için merak uyandırıcı bir eser.
Yazarın ortaya attığı soruların tek bir cevabı olmayabilir. Zaten böyle bir konuda kesin bir cevap beklemek de pek gerçekçi değil.
Ama benim bu romanın düşünsel dünyasından çıkardığım bir sonuç var:
Bir insanı iyi yapan şey, yalnızca başkaları için yaptıkları değil; başkalarına yapabilecek durumda olduğu hâlde yapmamayı seçtikleridir.
Belki de iyilik, her şeyi değiştirebilecek güce sahipken bir başkasının hayatını olduğu gibi kabul edebilmektir.
Kim bilir…
Belki kötülüğü anlamak için önce iyilikten ne anladığımızı yeniden düşünmemiz gerekiyordur.
KadınTR kadın haberleri, kadın sağlığı, magazin, moda, güzellik, cilt bakımı, teknoloji, çocuk sağlığı ve tüm Kadınlar ile ilgili haberleri araştıran, derleyen, onları özetleyerek size sunan bir website’sidir.
